AI làm nhanh phần bạn đã nghĩ đúng, không nghĩ hộ bạn

Câu hỏi Duy nhận nhiều nhất trong năm nay là dùng AI thế nào để làm nội dung nhanh hơn. Câu trả lời thật lòng của Duy thường làm người hỏi hơi hụt hẫng: nếu nội dung của bạn đang chưa đúng, AI sẽ giúp bạn sai nhanh hơn.

AI khuếch đại những gì sẵn có

Đưa cho AI một luận điểm rõ, một kho câu chuyện thật và một giọng đã định hình, nó giúp bạn tiết kiệm rất nhiều giờ. Đưa cho nó một sự mơ hồ, nó trả lại cho bạn sự mơ hồ được viết trơn tru hơn.

Sự trơn tru chính là chỗ nguy hiểm nhất. Một bản nháp vụng về khiến bạn biết mình chưa nghĩ xong, còn một bản nháp trơn tru khiến bạn tưởng mình đã nghĩ xong, và ngộ nhận đó tốn của bạn nhiều tháng.

Việc nào giao cho máy, việc nào giữ lại

Giao được cho máy: tìm và tóm tắt tài liệu, sắp xếp ý đã có, chuyển một nội dung dài thành nhiều định dạng, soát chính tả và nhịp câu, gợi ý các góc nhìn bạn chưa xét, dựng khung cho một bài.

Không giao được: quyết định bạn tin điều gì, chọn lập trường trong một vấn đề gây tranh cãi, đánh giá một con người, và chịu trách nhiệm cho một câu bạn nói ra trước công chúng.

Vì sao nội dung do AI viết đọc lên nghe giống nhau

Có một điều bạn để ý được nếu đọc nhiều: nội dung do máy viết trong cùng một ngành đọc lên rất giống nhau, dù người dùng máy là những người khác hẳn nhau.

Lý do thì không có gì bí ẩn. Máy viết bằng cách chọn cách diễn đạt phổ biến nhất cho từng chỗ, nên nó luôn kéo mọi thứ về giữa. Mà thương hiệu cá nhân lại nằm đúng ở chỗ bạn khác với giữa, không nằm ở chỗ bạn đứng đúng giữa.

Điều này giải thích một hiện tượng nhiều người gặp mà không hiểu vì sao. Từ ngày dùng máy để viết, nội dung của họ đều đặn hơn, ít lỗi hơn, đọc dễ hơn, mà tin nhắn hỏi mua lại ít đi. Không có gì hỏng cả, chỉ là họ vừa xoá đi phần khiến khách nhớ mình.

Cách Duy dùng AI trong công việc của mình

Duy không dùng AI để viết bài từ số không, mà dùng nó ở ba chỗ khác.

Chỗ thứ nhất là gom chất liệu: sau một buổi làm việc thì Duy ghi âm hoặc viết nhanh những gì vừa xảy ra, rồi nhờ máy sắp lại thành các ý rời, tức là chất liệu vẫn của Duy còn việc sắp xếp thì của máy.

Chỗ thứ hai là phản biện: Duy đưa một lập luận rồi yêu cầu nó chỉ ra chỗ yếu nhất, và tuy nó không thay được một người hiểu ngành, nó vẫn bắt được những chỗ Duy lười nghĩ.

Chỗ thứ ba là chuyển định dạng: một bài dài thành dàn ý video rồi thành mấy đoạn ngắn, việc này lặp đi lặp lại nên đúng là chỗ máy làm giỏi hơn người.

Câu hỏi thật phía sau chuyện AI

Khi ai đó hỏi Duy về AI, câu hỏi họ nói ra là làm sao nhanh hơn. Câu hỏi thật nằm bên dưới thường là khác: liệu mình có bị bỏ lại phía sau không.

Duy hiểu nỗi lo đó và cũng thấy nó có cơ sở, chỉ là nó đang chỉ sai hướng. Người bị bỏ lại không phải người dùng AI ít, mà là người không có gì riêng để đưa vào AI.

Nghĩ kỹ thì công cụ càng mạnh, phần chung càng rẻ đi. Việc viết trơn tru trước đây là một lợi thế, giờ ai cũng có. Việc tóm tắt tài liệu nhanh trước đây là một kỹ năng, giờ nó miễn phí.

Phần còn lại giá trị thì lại là những thứ cũ kỹ nhất: bạn đã trực tiếp giải bao nhiêu tình huống thật, bạn dám đứng về phía nào trong một chuyện gây tranh cãi, và khách có tin bạn đủ để kể cho bạn nghe chuyện thật của họ không. Ba thứ đó không rẻ đi vì có AI, chúng đắt lên.

Một ranh giới Duy giữ

Duy không để AI sở hữu tiếng nói của mình. Câu nào Duy không tự nói được trước một phòng người thì không đăng, kể cả khi nó nghe hay.

Bạn có thể kiểm điều này ở người khác rất nhanh. Đọc một bài của họ, rồi nghe họ nói mười phút. Nếu đọc và nghe ra hai người khác nhau, bạn biết ai đang viết.

Ba dấu hiệu bạn đang để AI nghĩ hộ

Bạn không sửa bản nháp: nếu bản đầu tiên máy trả về đã đủ tốt để đăng thì khả năng cao nội dung đó chưa có gì riêng của bạn, vì một bản nháp tốt là bản khiến bạn muốn cãi lại vài chỗ.

Bạn không nhớ mình đã viết gì: sau khi đăng một tuần, nếu có người hỏi lại về bài đó mà bạn phải mở ra đọc lại mới trả lời được, thì bài đó không phải của bạn.

Bạn không dám nói câu đó trước một phòng người: bài kiểm này là bài cuối và cũng nghiêm khắc nhất, vì nếu bạn ngại đứng lên bảo vệ một câu thì đừng ký tên mình vào đó.

Chỗ AI hữu ích nhất mà ít người dùng

Chỗ đó không phải là viết, mà là phản biện trước khi công bố.

Đưa lập luận của bạn cho máy và yêu cầu nó đóng vai một người trong ngành đang không đồng ý, chỉ ra chỗ yếu nhất và những trường hợp lập luận của bạn sai. Nó không thay được người hiểu ngành, nhưng nó bắt được những chỗ bạn lười nghĩ, và nó không ngại làm bạn mất mặt.

Duy dùng cách này trước khi đăng bất kỳ nội dung nào có luận điểm mạnh. Khoảng một phần ba số lần, Duy phải sửa lại một đoạn.

Ba việc nên làm trước khi mở phần mềm AI ra

Phần lớn thất vọng với AI đến từ việc mở nó ra quá sớm, tức là mở ra lúc mình chưa biết mình muốn gì. Có ba việc làm trước thì kết quả khác hẳn.

Viết ra bằng tay ba dòng về điều bạn muốn nói: ba dòng thôi, xấu cũng được, vì chính ba dòng đó là phần máy không tạo ra được và cũng là phần quyết định bài viết có gì riêng hay không.

Nói cho máy nghe bối cảnh thật: bạn đang nói với ai, họ đang mắc gì, bạn đã thấy gì trong công việc của mình, càng cụ thể thì bản nháp càng ít giống bản nháp của người khác.

Quyết trước bạn sẽ không nói gì: phần này ít ai làm mà nó cứu bài viết nhiều nhất, vì máy có xu hướng nói thêm cho đầy đủ, mà đầy đủ thì thường là kẻ thù của sắc nét.

Ba việc trên tốn chừng mười phút. Mười phút đó đổi lại một bản nháp mà bạn sửa được, thay vì một bản nháp trơn tru mà bạn không biết nên bắt đầu sửa từ đâu.